Αγίου Γαβριήλ του δια Χριστόν Σαλού

 

"-Είναι μεγάλη η χάρη να ταΐζεις τα πουλιά. Ίσως μετά να μάθεις και τη γλώσσα τους, μας έλεγε ο π.Γαβριήλ  [...]

-Αυτός είναι σπίνος, αυτή σουσουράδα, αυτός σπουργίτης. Τόσο αγαπάνε αυτό το μέρος, που με τη χάρη του Θεού δεν φεύγουν. Το χειμώνα με επισκέπτονται και σταροκόρακες και καρακάξες και μου μιλάνε για χίλια δυο πράγματα και μου διηγούνται τί γίνεται στο χώρο τους. Δε με πιστεύετε; 

Όταν έμπαινε ο χειμώνας, φρόντιζε και τάιζε διάφορα ζώα και πουλιά. Άλλη φορά που κάποιος, βγαίνοντας από τον ναό, έδιωξε ένα σκυλί πετώντας του μια πέτρα, ο π.Γαβριήλ στεναχωρήθηκε και του είπε θλιμμένος:

-Καλύτερα θα ήταν να μην ήσαστε στη Λειτουργία.[...]

Τέτοια ήταν η αγάπη του αγίου για όλη την κτίση, που αν κάποιος πατούσε ακόμη και το χορτάρι χωρίς λόγο, τον επιτιμούσε αυστηρά: 

-Εσύ έδωσες ζωή σε αυτά τα χορτάρια; Μπορείς να τα δημιουργήσεις; Αν δεν είναι απαραίτητο, γιατί χαλάς αυτά που μας έδωσε ο Κύριος; [...]"

"-Για να κάνεις μια καλοσύνη χρειάζεται σοφία. Καλός δεν είναι εκείνος που κάνει το καλό, αλλά εκείνος που δε μπορεί να κάνει το κακό. [...]

Όταν δεν έβλεπε στον άνθρωπο αγάπη, η καρδιά του πονούσε και παραπονιόταν:

-Εκεί που δεν υπάρχει η αγάπη βρίσκεται η κόλαση. Ο Κύριος σου δείχνει τη δυστυχία του άλλου για να δει πώς θα αντιδράσεις. Θα προσευχηθείς για τον πλησίον σου; Θα τον βοηθήσεις; Και με αυτόν τον τρόπο σε καλεί να εκπαιδεύεσαι στην αγάπη και να την καλλιεργείς. [...]

-[...] Ο ίδιος ο τρισυπόστατος Θεός είναι αγάπη. [...] γνωρίζοντας ο Θεός πόσο μεγάλη χαρά φέρνει αυτή η αγάπη , δημιούργησε τον άνθρωπο κι όλη την κτίση γύρω του. Για να χαίρονται. Και δεν ήθελε να τον αγαπούν με το ζόρι. Γι'αυτό έδωσε την ελευθερία στους αγγέλους και στους ανθρώπους. Οι άγγελοι, πιο δυνατοί από τους ανθρώπους, ρωτήθηκαν ευθέως από τον Κύριο αν αγαπούν ή όχι το Δημιουργό τους και τους έδωσε την ευκαιρία να μείνουν μαζί Του για να γίνουν πιο τέλειοι. Όμως ο άνθρωπος ήταν πιο αδύναμος. Κι ο Θεός, φύτεψε στον Παράδεισο, εκτός από το δέντρο της ζωής και το δέντρο της επιλογής του καλού από το κακό, για να μάθουν την αγάπη. Όταν ο Αδάμ θα δυνάμωνε στην αγάπη, τότε θα του έδινε και τον απαγορευμένο καρπό και δε θα αμάρτανε. Σαν τους αγίους Αγγέλους, που γνωρίζουν τί είναι καλό και τί κακό, οι οποίοι δυνάμωσαν τόσο στην αγάπη και στην καλοσύνη, ώστε να μη μπορούν να κάνουν κακό. Αλλά κι ο κακός, τόσο παγιώθηκε στην κακία, που δε μπορεί να κάνει το καλό."

"-[...] Ο Θεός, όταν θέλει να καταδικάσει μια χώρα, αποστρέφει το βλέμμα Του από αυτήν. Κόλαση είναι η απομάκρυνση από το Θεό. Κι απ'αυτό το μέρος έχει αποστρέψει το πρόσωπό Του. Εκεί τα βάσανα δε θα έχουν τέλος. Όταν πεθαίνει ο άνθρωπος απομακρύνεται από εμάς σωματικά. Και αυτό μας στεναχωρεί. Όμως πόσο φοβερότερο είναι να απομακρυνθείς από το Θεό... Το κακό δεν το δημιούργησε ο Θεός. Γιατί το κακό δεν είναι αυθύπαρκτο. Το κακό είναι η απώλεια της καλοσύνης! Ο Σατανάς ήταν πρώτα φορέας του φωτός, δημιουργημένος με καλοσύνη, αλλά όταν περιφρόνησε την καλοσύνη τη μετέτρεψε σε κακό. Και ο Θεός τον εξόρισε από τον Ουρανό για να εγείρει σε αυτόν τη μετάνοια. Αν ο Αδάμ κι η Εύα είχαν μετανοήσει, ο Θεός θα τους άφηνε στην Εδέμ. Γι'αυτό είπε στον Αδάμ: "Αδάμ, πού είσαι;" Επιζητούσε τη μετάνοιά του για να τον αφήσει στον Κήπο της Εδέμ!"

"-... Αν συναντήσεις έναν φονιά ή μια πόρνη ή έναν μεθύστακα, μην τον κατηγορήσεις. Είναι πλάσματα του Θεού των οποίων τα λουριά τα έχει αφήσει ο Κύριος. Έτσι καλούνται να βρουν οι ίδιοι, μόνοι τους, τον σωστό το δρόμο με μετάνοια. Το δικό σου όμως λουρί το κρατάει ο Κύριος και, αν το αφήσει, εσύ θα περιπέσεις σε χειρότερη κατάσταση και θα καταστραφείς. Ο Κύριος ελέησε την πόρνη και τον ληστή. Η Μαρία η Αιγυπτία ήταν μια πόρνη. Αλλά με τη χάρη του Θεού, την ακραία άσκηση στην έρημο, την νηστεία και την αδιάλειπτη προσευχή νέκρωσε τα πάθη της και αξιώθηκε της Βασιλείας των Ουρανών.[...]

-Πώς τολμάς; Κοίταξε τα γόνατά μου! Δε βλέπεις πόσο πληγωμένα είναι, που μέρα νύχτα προσεύχομαι γι'αυτόν; Όσα τον κατηγορείς τα λες από αγάπη; Εγώ όμως έχω το δικαίωμα, κι αν είναι απαραίτητο θα το πω εγώ! Γιατί πέφτει ο άνθρωπος; Για να σηκωθεί. Αν δεν υπάρχει πτώση, δε θα υπάρξει και έγερση. Αν δεν πονέσει ποτέ ο άνθρωπος, θα πει: "Τί τον θέλω τον Θεό;". Μ'αυτόν τον τρόπο ο Κύριος επιτρέπει στο πλάσμα Του να Τον προσεγγίσει περισσότερο και να επιστρέψει κοντά Του. Κι αν ο Κύριος επιτρέπει την πτώση, εσύ, που κατηγορείς τον άνθρωπο, κατηγορείς τον ίδιο το Θεό που επέτρεψε να περιέλθει αυτός ο άνθρωπος σε μια τέτοια κατάσταση. Αν αυτός ο άνθρωπος που αμάρτησε, κι εσύ τον κατέκρινες, το βράδυ έκλαψε κι μετάνιωσε για το σφάλμα του, ο Κύριος θα σου πει: "Εγώ τον συγχώρεσα! Εσύ το είδες αυτό;"."

"-Μερικές φορές ο άνθρωπος κάνει στον εαυτό του τέτοιο κακό, που ούτε ο εχθρός του δεν είχε σκεφτεί να του κάνει. Παραξενεύεται ακόμη κι ο ίδιος ο Πονηρός."

2α Νοεμβρίου: μνήμη Οσίου Γαβριήλ του δια Χριστόν Σαλού

* αποσπάσματα από το βιβλίο: "Ο Άγιος Γαβριήλ ο δια Χριστόν Σαλός και Ομολογητής (1929-1995)", Μαλχάζι Τζινόρια (μετάφραση: Νάνα Μερκβιλάτζε)

** Υ.Γ.

"[...] Εκείνη την περίοδο εγώ περνούσα μεγάλες δυσκολίες και ο π.Γαβριήλ με παρηγορούσε για να μην πέφτω σε μεγάλη απελπισία. Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος γράφει ότι αν ο τρόπος ζωής σου είναι σε διαρκή ηρεμία αυτό σημαίνει ότι είσαι μακριά από την πνευματική τελειότητα, είσαι δηλαδή εγκαταλελειμμένος από το Θεό. Όσο πιο πολύ μεγαλώνουμε πνευματικά, τόσο περισσότερες δοκιμασίες αντιμετωπίζουμε .Όταν έρχεται η στιγμή της μεγάλης δοκιμασίας, αυτό σημαίνει ότι το πνεύμα μας εξελίσσεται φθάνοντας σε πιο υψηλό επίπεδο. Αν το πνεύμα είναι αδύνατο, τότε παρακαλά τον Κύριο να μην το αγγίζουν αυτές οι δοκιμασίες και ο Θεός ακούει. Ο Θεός δε μας δίνει μεγάλες αρετές χωρίς δοκιμασίες. Ο Θεός μας δίνει τέτοιες και τόσες δοκιμασίες που μπορούμε να αντέξουμε. Αναλόγως μας δίδεται και η θεία χάρις. Γι'αυτό λένε ότι πρέπει να χαιρόμαστε όταν μας έρχεται πειρασμός. Και γι'αυτό πρέπει να ευχαριστούμε το Θεό.[...] Το πνεύμα, όταν βασανίζεται, είναι γεμάτο ταπείνωση και αναζητά τη σωτηρία του από το Θεό. Το μεταμελημένο πνεύμα ο Θεός δε θα το εγκαταλείψει. Εκείνος αγαπάει τέτοια πνεύματα."

γνώση vs πίστη

 

Ἡ ψυχὴ, ἥτις περιπατεῖ τὴν ὁδὸν τῆς πίστεως καὶ ἐξασκεῖ τὰς διαφόρους ἀρετάς, ἐάν στραφῆ πάλι εἰς τοὺς τρόπους τῆς γνώσεως τοῦ ἀνθρωπίνου συλλογισμοῦ, εὐθὺς χωλαίνει κατὰ τὴν πίστιν καὶ χάνει τὴν νοερὰν αὐτῆς δύναμιν, ἥτις φαίνεται εἰς τὴν καθαρὰν ψυχὴν ἐκ τῆς ἐναλλαγῆς τῶν βοηθειῶν καὶ τῆς μεθ' ἁπλότητος ἀναστροφῆς εἰς πάσας αὐτῆς τὰς ἐργασίας [...]

Ἡ γνώσις ὑπάρχει νόμος τῆς φύσεως, ἥτις φυλάττει αὐτὴν εἰς πάσας αὐτῆς τὰς πράξεις' αλλ' ἡ πίστις ἐνεργεῖ ὑπερφυσικῶς [...] Εἰς τὴν γνῶσιν ἀκολουθεῖ φόβος, εἰς δὲ τὴν πίστιν ἐλπίς. Ὁσον τις ἐνεργεῖ κατὰ τοὺς νόμους τῆς γνώσεως, τοσοῦτον δεσμεύεται ὑπὸ τοῦ φόβου καὶ δὲν δύναται δύναται ν'ἀξιωθῆ τῆς ἑαυτοῦ ἐλευθερίας' ἀλλ' ὅστις ἀκολουθεῖ τὴν πίστιν, ὑπάρχει ἐλεύθερος καὶ αὐτεξούσιος καὶ ὡς υἱὸς τοῦ Θεοῦ μετὰ ἐλευθερίας καὶ έξουσίας μεταχειρἰζεται πάντα τὰ πράγματα. [...]

 

Ἡ γνῶσις πάντοτε ζητεῖ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων προφυλάττει τὸν ἔχοντα αὐτήν' ἡ πίστις ὅμως λέγει, ὅτι ἐάν μὴ ὁ Κύριος οἰκοδομήσει οἴκον, καὶ φυλάξη πόλιν, ματαίως αγρυπνεῖ ὁ φυλάσσων, καὶ ματαίως κοπιάζει ὁ οἰκοδομῶν. [...] ἡ γνῶσις πανταχοῦ ἐπαινεῖ τὸν φόβον [...] τί δὲ λέγει καὶ ἡ πίστις; "Ἐφοβήθη λέγει, ὁ Πέτρος, καὶ ἤρχισε νὰ καταποντίζηται" '  καὶ πάλιν, "δὲν ἐλάβατε πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλὰ πνεῦμα υἱοθεσίας εἰς ἐλευθερίαν πίστεως καὶ ἐλπίδος Θεοῦ" [...] 

[...] πολλάκις συμβαίνουσιν εἰς τὴν ψυχὴν περιστατικά τινα καὶ ἀφορμαὶ δύσκολοι καὶ πολλαὶ προφάσεις πλήρεις κινδύνων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ γνῶσεις καὶ οἱ τρόποι τῆς ἔξω σοφίας οὐδεμίαν βοήθειαν δύνανται νὰ δώσωσιν' ἡ πίστηι ὅμως δὲν νικᾶταί ποτε ἐξ ἐκεῖνων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυσυπόφερτα, καὶ δὲν προλαμβάνονται δι'ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς ἀνθρωπίνης γνώσεως' ἐπειδὴ ἡ ἀνθρωπίνη γνώσις δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ βοηθήση εἰς τοὺς φανεροὺς πολέμους, οὔτε νὰ παραταχθῆ ἐναντίον τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν ἤ τῶν ἐνσωμάτων δυνάμεων, καὶ ἄλλων πολλῶν.

Δὲν εἶναι κατηγορημένη ἡ ἀνθρώπινη γνῶσις, ἀλλ' ἡ πίστις ὑπάρχει ὑψηλοτέρα αὐτῆς' καὶ δὲν μεμφόμεθα τὴν γνῶσιν, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ λέγομεν ταῦτα, ἵνα διακρίνομεν τοὺς διαφόρους παρηλλαγμένους τρόπους, διὰ τῶν ὁποίων ἡ γνῶσις ὁδηγεῖ τὸν ἄνθρωπον [...] Ἀλλὰ καὶ αύτὴ ἡ γνῶσις διὰ τῆς πίστεως τελειοῦται, καὶ ἀποκτᾶ δύναμιν, καὶ ὑψοῦται πρὸς τὰ ἄνω, καὶ αἰσθάνεται έκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ὑπὲρ πᾶσαν αἴσθησιν, καὶ βλέπει ἐκείνην τὴν αὐγὴν τὴν άκατάληπτον καὶ εἰς τὸν νοῦν καὶ εἰς τὴν αἴσθησιν τῶν κτισμάτων. ἡ γνῶσις εἶναι βαθμὶς διὰ τῆς ὁποίας ἀνέρχεταί τις εἰς τὸ ὕψος τῆς πίστεως, καὶ ὅταν φθάση πλησίον αὐτῆς, δὲν ἔχει πλέον χρείαν τῆς γνώσεως [...]

Ὅταν ἡ ἀνθρώπινη γνῶσις ἀκολουθῆ τὴν σαρκικὴν ἐπιθυμίαν, τότε ἐξ ἀνάγκης ἐπασχολεῖται εἰς τὰ ἐξῆς, εἰς τὸν πλοῦτον, εἰς τὴν κενοδοξίαν, εἰς τὸν στολισμὸν, εἰς τὴν ἀνάπαυσιν τοῦ σώματος, εἰς τὴν σπουδὴν τῆς ἔξω σοφίας, ἥτις κυβερνᾶ τὰ τοῦ κόσμου, καὶ εφευρίσκει ανανεώσεις τῶν τεχνών καὶ ἐπιστημῶν, καὶ ἐν γένει εἰς πάντα ὅσα στολίζουσι τὸ σῶμα εἰς τοῦτον τὸν ὁρατὸν κόσμον. Ὅταν ἡ γνῶσις ἐπασχολεῖται εἰς ταῦτα τὰ εἴδη, γίνεται ἐναντία εἰς τὴν τελείαν πίστιν, καὶ ὀνομάζεται ψιλὴ γνῶσις' καθότι ὐπάρχει γυμνὴ ἀπὸ πᾶσαν θείαν φροντίδα, καὶ φέρει εἰς τὴν διάνοιαν ἄλογόν τινα ἀδυναμία ἐπειδὴ ἐξουσιάζεται ὑπὸ τοῦ σώματος, καὶ πᾶσα αὐτῆς ἡ φροντὶς ἀφορᾶ εἰς τὰ τοῦ κόσμου τούτου.

[...] καὶ ὅμως μεθ'ὅλην αὐτῆς τὴν εἰς τὰ τοιαῦτα σπουδὴν δὲν δύναται νὰ μένη χωρὶς διηνεκῆ φροντίδα καὶ φόβον περὶ τοῦ σώματος' καὶ διὰ τοῦτο τοὺς τοιούτους γνωστικοὺς κυριεύει ἡ ὀλιγοψυχία, ἡ λύπη, ἡ ἀπόγνωσις, ὁ φόβος τῶν δαιμόνων, ἡ δειλία, ἡ περί ληστῶν φήμη, ἡ ἀκοὴ τῶν διαφόρων θανάτων, ἡ φροντὶς περὶ ασθενείας, ἡ μέριμνα τῆς πτωχεύσεως, ὁ φόβος τοῦ θανάτου, τῶν παθῶν καὶ τῶν θηρίων, καὶ πάντα τα τούτοις παρόμοια, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν εἰς τὴν θάλασσαν τῆς παρούσης ζωῆς, ἥτις ταράττεται νύκτα καὶ ἡμέρα ὑπό τῶν τοιούτων κυμάτων, καὶ ἀναβράζει ταῦτα ἐναντίον αυτῶν. [...]

Εἰς ταύτην τὴν γνῶσιν ὑπάρχει πεφυτευμένον τὸ ξύλον τῆς γνώσεως τῶν καλῶν καὶ κακῶν, τὸ ὁποῖον ἐκριζοῖ τὴν ἀγάπην. Αὕτη ἡ γνῶσις ἐρευνᾶ καὶ ἐξετάζει τὰ μικρὰ σφἀλματα τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, καὶ τὰς αἰτίας καὶ τὰς άδυναμίας αυτῶν. Αὕτη ἡ γνῶσις κάμνει τὸν ἄνθρωπον νὰ δογματίζη, καὶ νὰ ἐναντιῆται εἰς τοὺς λόγους τῶν ἄλλων, καὶ νὰ δολιεύηται διὰ μηχανημάτων καὶ πανουργιῶν καὶ διὰ ἄλλων τρόπων ἅτινα ἀτιμάζουσι τὴν ἀνθρωπότητα. Αὕτη ἡ γνῶσις παρευρίσκεται πανταχοῦ, καὶ εἰς αὐτὴν υπάρχει ἐν ἀληθείᾳ ὑψηλοφροσύνη καὶ ὑπερηφάνεια' καθότι αὕτη πάντα τὰ καλὰ ἀποδίδει εἰς ἑαυτήν, καὶ ὄχι εἰς τὸν Θεόν. [...]

Ἡ γνῶσις τῆς αληθείας διὰ τῆς ταπεινώσεως τελειοποιεῖ τὴν ψυχὴ ἐκείνων, οἵτινες ἀπέκτησαν αὐτήν [...] ἀλλὰ ἡ ἀνθρώπινη γνῶσις πρεπόντως ὑπερηφανεύεται έπειδὴ περιπατεῖ στο σκότος καὶ δὲν γνωρίζει ὅτι ὐπάρχει τι ἀνώτερον αὐτῆς. Πάντες οἱ τοιοῦτοι γνωστικοὶ κυριεύονται ἀπὸ ἔπαρσιν καὶ ὑπερηφάνειαν' ἐπειδὴ εἶναι προσηλωμένοι εἰς τὴν γῆν, καὶ πολιτεύονται κατὰ τὰ θελήματα τῆς σαρκός καὶ ἐπιστηρίζονται εἰς τὰ ἴδια αὐτῶν ἔργα, χωρὶς ποσῶς νὰ συλλογίζονται τὰ θεῖα [...]

Ὅταν ἡ πρώτη γνῶσις ὑψωθῆ ἐκ τῶν γηίνων καὶ ἐκ τῆς φροντίδος τῆς ἐργασίας αὐτῶν καὶ ἀρχίσει διὰ τῶν νοερῶν αὐτῆς ὀφθαλμῶν νὰ παρατηρῆ καὶ νὰ ἐξετάζη τοὺς λογισμοὺς αὐτῆς καὶ νὰ καταφρονῆ τὰ πράγματα ἐκείνα ἐκ τῶν ὁποίων πηγάζει ἡ κακία τῶν παθῶν, καὶ ὑψώσει αὐτὴν πρὸς τὰ ἄνω [...] τότε ἡ πίστις καταπίνει αὐτὴν καὶ στραφεῖσα γεννᾶ αὐτὴν ἐξ ἀρχῆς  ὥστε νὰ γίνη ὅλως πνεῦμα.

 

Οὕτοί εἰσιν οἱ τρεῖς τρόποι τῆς γνώσεως, εἰς τοὺς ὁποίους συγκεντροῦται ἅπας ὁ δρόμος τοῦ ἀνθρωπίνου βίου κατὰ τὸ σῶμα, κατὰ τὴν ψυχὴν καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα, καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεταί τις νὰ διακρίνη τὸ καλὸν καὶ το κακόν' καὶ μέχρις οὗ ἐξέλθη ὁ ΄ἄνθρωπος ἐκ τούτου τοῦ κόσμου, εἰς αὐτοὺς τοὺς τρεῖς τρόπους περιστρέφεται ἡ ψυχή, καὶ ἐργάζεται διὰ τῶν ρηθέντων τριῶν τρόπων τὸ πλήρωμα πάσης ἀδικίας καὶ ἀσεβείας, καὶ τὸ πλήρωμα πάσης ἀρετῆς, καὶ τὸ νὰ ἐρευνᾶ τὸ βάθος ὅλων τῶν μυστηρίων τοῦ πνεύματος, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν γνῶσιν κινεῖται πάντοτε ο νοῦς ὅταν ἀνεβαίνη καὶ κατεβαίνη εἰς τὰ καλὰ ἤ κακὰ ἤ μάταια [...] Ταῦτα εἶναι τὰ τρία πλάγια, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνεβαίνει καὶ κατεβαίνει ἡ μνήμη τῆς ψυχῆς, ὅταν ἐργάζεταί τις τὴν ἀρετὴν φυσικῶς, ἤ ὑπερφυσικῶς, ἤ ἀπέρχεται νὰ βοσκήση χοίρους ὡς ὁ ἄσωτος υἱός. 

Ἡ πρώτη τάξις τῆς γνώσεως ψυχραίνει τὴν ψυχὴν, καὶ ἐμποδίζει αὐτὴν ἀπὸ τὰ κατὰ Θεὸν ἔργα τῆς ἀρετῆς' ἡ δευτέρα θερμαίνει αὐτὴν καὶ τὴν κάμνει νὰ προχωρεῖ εἰς τὰ ἔργα τῆς πίστεως' ἡ δὲ τρίτη εἶναι ἀνἀπαυσις' ἐπειδὴ διὰ μονης τῆς φροντίδος τῆς διάνοιας ἐντρυφᾶ ἡ ψυχὴ εἰς τὰ μυστήρια τοῦ μέλλοντος αἰώνος. 

ἀποσπάσματα:

 Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, "Ἀσκητικά" 

(ἐκδόσεις: Μ.Ρηγοπούλου)