στιγμές χαμογελαστές κι ανοιξιάτικες...

για τη Μάνια.........



Άνοιξη στο βουνό των Κενταύρων κι ο ήλιος μας χαμογελά! Αν κι ακόμη ο χειμώνας δεν τό'βαλε κάτω και μας κλείνει το μάτι με το που σουρουπώνει, την ώρα που ο καπνός ξαναρχίζει να γαργαλά ντροπαλά καμινάδες και μπουριά και να χάνεται στη σκοτεινιά της νύχτας... Όμως, η κυκλική τροχιά της ζωής ξαναστέλνει τον ήλιο κοντά μας με τη χαραυγή κι όλη πλάση θαρρείς γεννοβολά για να τον φτάσει, για να γευτεί ένα ζεστό άγγιγμά του... Μέσα σε λίγες μέρες όλα αλλάξαν μορφή. Ο τόπος γέμισε πρασινάδα, τα πουλιά τραγουδούν με κέφι κι αν χαρίσεις στην πάρτη σου δυο στιγμές -μόνο τόσες- κι επιτρέψεις στην ψυχή σου να γευτεί τ'αρώματα, να λευτερωθεί απ'τα δεσμά, είναι -έστω για τούτες τις στιγμές- σαν να κάνεις μακροβούτι σε μια θάλασσα από νέκταρ...

Μικρές στιγμές που σε κάνουν να χαμογελάς... με ή χωρίς αιτία σοβαρή... εξάλλου η σοβαρότητα είναι μια έννοια τα μάλα παρεξηγημένη!

Ο κούνελος τό'σκασε απ'τη μάνα του και τρύπωσε κάτω απ'το παχνί. Τ'αρνάκια τριγύρω τον κυττούν παραξενεμένα. Κι εσύ θες να γελάσεις με το ύφος τους, θες να τσακώσεις και με το φακό τη στιγμή, πρέπει να γραπώσεις όμως και τον συγχυσμένο κούνελο να τον επιστρέψεις στη φωλιά του. Και σαστισμένα γελάς, με τον κούνελο, με σένα, με τ'αρνάκια και με την άνοιξη που σου σφυρίζει κλέφτικα αναστατώνοντας αθόρυβα ψυχές ανθρώπων και ζώων...

Παραπέρα η Ελπινίκη, κοτζάμ γίδα πια (αν και παρέμεινε μικροκαμωμένη) με το καινούριο της.... αρνάκι! Καθώς η πρώτη γέννα της υπήρξε ατυχής, ανέλαβε το ρόλο της θετής μάνας σ'ένα ορφανό αρνάκι. Ε, μπορεί να το κυττούσε περίεργα στην αρχή, να τσινούσε και λίγο μόλις τη βάζαν να το θηλάσει, αλλά με τον καιρό -και τον καλό της χαρακτήρα, βεβαίως-βεβαίως- το δέχτηκε. Κι έτσι το αρνάκι βρήκε μια γίδα για μάνα. Είναι να μη χαμογελάς;

Ο "Καλορίζικος"μεγάλωσε -πότε πρόλαβε;!- και κάνει μαγκιές με τις φοράδες, τρελαμένος απ'το ανοιξιάτικο κάλεσμα, λεύτερος μες στα κτήματα με τα λιόδεντρα. Όχι πως καταφέρνει τίποτα -πιτσιρικάς ακόμη γαρ- αλλά καθώς μας βγήκε "πολλά" ερωτιάρης, θέλει κι αυτός να κάνει το κομμάτι του! Να φανεί.. να διαλαλήσει πως γίνεται αντράκι! Κι εγώ γελώ, κι ας φοβάμαι μην την φάει την κλωτσιά από καμιά θυμωμένη, έτσι που γκομενίζει ασύστολα κι απροκάλυπτα! Κι ο θυμός ζωγραφίζεται στο πρόσωπάκι του που αγριεύει, καθώς τίποτα δεν κατόρθωσε, κι άντε πάλι πρέπει να ξαναπαλεύει να δοκιμάσει, να προσπαθεί... χωρίς ούτε καλά-καλά να ξέρει τι θέλει να καταφέρει!

Η φύση μας χαμογελά...καμιά φορά μας περιπαίζει... μας τραμπαλίζει ψηλά... μας προσγειώνει ανώμαλα... κι άντε πάλι από την αρχή...

Οι ανεμώνες μας αποχαιρέτησαν για να δώσουν τη σκυτάλη στις πασχαλιές...

Τα χρώματα, όμως, δε χάθηκαν ' παρέμειναν για να θρέψουν καινούριες πινελιές....

αἴγειον κνῆ τυρόν...

Μέσα στις ατελείωτες ασχολίες, δυσκολίες και συνεχή τρεχάματα των τελευταίων μηνών, έμαθα να πήζω και τυρί! Όχι πως είναι καμιά δύσκολη διαδικασία -πολύ απλή, τουλάχιστον για το κλασικό άσπρο τυράκι που τρώμε εδώ, αλλά θέλει προσοχή- απλώς τόσα χρόνια δεν έτυχε, δεν είχα την ευκαιρία. Φέτος που έφτασε στα χέρια μου φρέσκο γαλατάκι, αξιώθηκα κι εγώ να ετοιμάζω τη φέτα της χρονιάς. Ε, λοιπόν, αν κακομάθει κανείς στο αγνό τούτο τυρί, η φέτα στην ταβέρνα του θυμίζει στην καλύτερη ροκανίδι αλατισμένο!
Εδώ, στα χωριά μας, δε συνηθίζουν να κάνουν κίτρινα τυριά, ούτε πολλές ποικιλίες. Συνήθως όσοι έχουν ζώα, έχουν λιγοστά, τόσα ώστε να φτιάχνουν το βαρελάκι τους με φέτα για το χειμώνα και λίγο φρέσκο, αλατισμένο την εποχή του αρμέγματος. Εγώ πάλι, που ησυχία δεν έχω, αποφάσισα να πειραματιστώ με διάφορες συνταγούλες...
Βασικά, το πρώτον και κύριον είναι το θέμα καθαριότητας! Πρώτα από όλα στο γάλα, όταν το αρμέγεις, κι ύστερα στην όλη διαδικασία. Γιατί ωραίο το ντόπιο και το αγνό, αλλά ενίοτε, μπορεί να δοκιμάσεις και καμιά φόλα που να βρωμοκοπάει μια κατσικοτραγίλα αδυσώπητη... τότε, κάτι δεν πάει καλά στην καθαριότητα!

Μόλις αρμέγεις το γάλα, το σουρώνεις...

Καλό είναι να το πήξεις άμεσα, στη θερμοκρασία που έχει εκείνη τη στιγμή. Αν δεν είναι αυτό δυνατόν, το φυλάς στο ψυγείο και το ζεσταίνεις λίγο (γύρω στους 32-34 βαθμούς Κελσίου.. να βάζεις το δάχτυλό σου και νά'ναι χλιαρό.. όχι παραπάνω θερμοκρασία, θα πάει χαμένο!).. Ρίχνεις στο κατσαρόλι μια τζούρα αλάτι και σ'ένα ποτηράκι διαλύεις την πυτιά ("βλάχας" κατά προτίμηση, σε σκόνη κι όχι υγρό) και την ανακατεύεις κατόπιν με το γάλα.

Σκεπάζεις το κατσαρόλι μ'ένα πανάκι και το αφήνεις κοντά μια ώρα να πήξει..

Ύστερα το κόβεις με το μαχαίρι ή το ανακατεύεις μ'ένα αναδευτήρι (ώστε να σπάσει, να φύγουν τα ζουμιά)..

και το αδειάζεις στην τσαντίλα να στραγγίξει.. το κουνάς πέρα-δώθε να φύγουν τα πολλά υγρά και ύστερα το σφίγγεις, το δένεις, το κρεμάς να στραγγίξει λίγη ώρα ακόμη (τρία τέταρτα να πω; ανάλογα πόσο τό'χεις στραγγίξει μέχρι να το κρεμάσεις..)..

Πάντα στη σκιά! Σε μέρος λίγο δροσερό αν είναι δυνατόν. (Μη μείνει παραπάνω.. μη ζεσταθεί.. θα γεμίσει "τρυπούλες"!) Με μια λεκανίτσα από κάτω για τα υγρά..

Ανοίγεις την τσαντίλα, το κόβεις σε φέτες, το αλατίζεις με αλάτι ημίχονδρο, το βάζεις στο μπωλάκι κι αν θες το περιχύνεις με το τυρόγαλο που έχει στραγγίξει απ'την τσαντίλα. Αν θες το τρως και σκέτο, χωρίς αλάτι, την ίδια μέρα (μετά δε διατηρείται) κι είναι ένα αριστούργημα, σκέτη μοτσαρέλα! Τώρα για να το φτιάξεις φέτα.. αφού σκληρύνει λιγάκι (μες στο ψυγείο, αλατισμένο), βάζεις όλα τα φυλαγμένα κομμάτια στο ντενεκέ, είτε με το ζουμί τους αλατισμένο, είτε σκέτα προσθέτοντας γάρο (εδώ οι απόψεις διϊστανται!). Ο γάρος, παραδοσιακά φτιαγμένος, αλάτι διελυμένο στο νερό, τόσο ώστε ένα αυγό (φρέσκο, δηλαδή βαρύ) να ανεβαίνει στην επιφάνεια κι ίσα να βγαίνει ένα "ταληράκι" έξω απ'το νερό. Κι είναι βασικό νά'ναι καλά αλατισμένο, αλλιώς, κλάψ'το το τυρί! Καλύτερα λίγο παραπάνω και να το ξεπλύνει πριν φας, παρά να χαλάσει...

Ρωτούσα, λοιπόν, να μάθω τί είναι αυτή η "πυτιά", που πήζει το τυρί. Ε, λοιπόν, δεν το περίμενα! Είναι το πρωτόγαλα που μένει στο στομάχι του νεογεννηθέντος ζώου. χμ... από κει το παίρνουν...Κι ύστερα εγώ ν'αναρωτιέμαι, σε ποιόν άνθρωπο πρωτοήρθε αυτή η φαεινή ιδέα, και πώς;.. ώστε να απολαμβάνουμε εμείς το τυράκι μας....(Α! Και για να μην ξεχνιόμαστε, πυτιά από το αρχαίο πυτία ή πυετία, που έχει ρίζα το πυός=πρωτόγαλα. Τόσο απλά..)
Το τυρί (αρχ.τυρός) που μας αναφέρει ακόμη κι ο Όμηρος...

Στην Ιλιάδα (Λ639) [κατά την παρασκευή του περίφημου "κυκεώνα" (ποτό από ανάμειξη οίνου, κριθαλεύρου, τριμμένου τυριού, εκ του κυκώ=ανακατεύω, εξ ου κι ο κυκεώνας σήμερα,η ανάμειξη ανόμοιων πραγμάτων, η ανακατωσούρα.. ο κυκεώνας υποχρεώσεων, κ.λ.π....)]:

"Σ'αυτούς ανακάτωσε η όμοια με θεά γυναίκα
οίνο Πράμνειο, κι από πάνω αιγός έξυσε τυρόν
με χάλκινη κνήστρα, κι από πάνω λευκό κριθάλευρο πασπάλισε,
και να πιουν τους κάλεσε, αφού ετοίμασε τον κυκεώνα..."

και στην Οδύσσεια (δ88):

 

"Εκεί ούτε άναξ (βασιλιάς) στερούμενος ούτε ποιμήν
τύρου και κρεάτων, ουδέ γλυκερού γάλακτος,
αλλά διαρκώς παρέχουν παντοτεινά γάλα να αρμέγουν.."

 

(η απόδοση του Κώστα Δούκα)

 
Ο Σκαρλάτος Βυζάντιος αναφέρει στο λεξικό του ότι η λέξη τυρός προέρχεται από το "σύρω" ή "τείρω". Το "Μεγάλο Ετυμολογικό", όμως, δίνει μιαν άλλη εκδοχή: "παρά το τηρείν κατά τροπήν του "η" εις "υ"... τηρώ τηρός τυρός, το εις φυλακήν και τήρησιν γάλα.. γάλα γαρ τηρούμενον εστίν ο τυρός"... κοινώς "φυλαγμένο γάλα", απ'το τηρώ= επιτηρώ, φροντίζω, προσέχω, φυλάττω...

Η Ελπινίκη, η Αμάλθεια και η αιγίδα...

Σύμφωνα με τη μυθολογία μας, όταν η Ρέα ήταν ετοιμόγεννη στο Δία, για να τον γλιτώσει από τον Κρόνο, τον άσπλαχνο πατέρα που κατάπινε τα παιδιά του, πηγαίνει στην Κρήτη "και τον γέννησε σε μια σπηλιά στη Δίκτη. Παρέδωσε λοιπόν το παιδί να το αναθρέψουν οι Κουρήτες και οι νύμφες Αδράστεια και Ίδη, θυγατέρες του Μελισσέως. Αυτές ανέθρεψαν το παιδί με το γάλα της Αμαλθείας κι οι Κουρήτες ένοπλοι φύλαγαν το βρέφος στη σπηλιά κι έκρουαν τις ασπίδες με τα δόρατα για να μην ακούσει ο Κρόνος το κλάμα του παιδιού. Κι η Ρέα τύλιξε στα σπάργανα μια πέτρα και την έδωσε στον Κρόνο να την καταπιεί, ότι δήθεν ήταν το παιδί που γεννήθηκε." (Απολλόδωρος, "Βιβλιοθήκη" Ι 6,7)
Αμάλθεια, λοιπόν, λεγόταν η αίγα η οποία πρώτη θήλασε το Δία με το γάλα της όταν εκείνος γεννήθηκε κι από της οποίας το κέρας έρρεε ύστερα νέκταρ και αμβροσία. Κατά άλλους, βέβαια, λεγόταν ότι ήταν νύμφη η οποία ανέθρεψε το Δία με το γάλα μιας αιγός. Όπως και νά'χει, η Αμάλθεια κατέχει τη θέση της πιο διάσημης αιγός της απώτατης αρχαιότητας! Κατά την Άννα Τζιροπούλου ("Ο εν τη λέξει λόγος") το όνομά της ετυμολογείται από το α επιτατικό και το ρήμα μαλάσσω, με την έννοια του αμέλγω, δηλαδή αρμέγω.
Η αἴξ (της αἰγός) ή αίγα (και το "αιγίδιον" κι εξ ου και νεοελληνικά γίδα) ετυμολογείται από το ρήμα ἀϊσσω που σημαίνει ορμώ, καθώς "αλτικόν γαρ και ορμητικόν το ζώον" και ἀϊξ που σημαίνει την ορμητική κίνηση.
Η "αἴξ" έχει ακόμη την έννοια του "πυρώδους μετεώρου" (Αριστοτέλης Μετ.341β3), αλλά και στον πληθυντικό, ως "αἱ αἶγες" την έννοια των ψηλών ορμητικών κυμάτων. Εξ ου και το Αιγαίον πέλαγος, εξ ου κι ο αιγιαλός, ο "εκ του ἀϊσσω+ἅλς, ἁλός. Εκεί δηλαδή που η θάλασσα δεν έχει μεγάλο βάθος, εκεί όπου αϊσσουν, όπου σπάζουν τα κύματα" (Άννα Τζιροπούλου, "Ο εν τη λέξει λόγος").
Από την ίδια ρίζα και η λέξη αἰγίς= η ιερά απίδα του Διός η οποία, κατά μία εκδοχή, κατασκευάστηκε από το δέρμα της αιγός Αμαλθείας, κατά συμβουλή της Γαίας, καθώς το δέρμα αυτό ήταν άτρωτο και αδιαπέραστο ακόμη κι από τον κεραυνό. Αναφέρει ο Ι. Πανταζίδης στο "Ομηρικό λεξικό" του:

"Ούτως εκαλείτο η σκοτεινή και φοβερά του Διός ασπίς, η υπό του Ηφαίστου εκ μετάλλου φιλοτεχνηθείσα (Ο308)...

... και με 100 χρυσούς θυσάνους κοσμηθείσα "εις φόβον ανδρών". Φόβητρα δε επ'αυτής ήσαν εζωγραφισμένα η Έρις, η Αλκή, η κεφαλή της Γοργούς. Περιγράφεται εν τη Ε738...

..Επισειομένη υπό του Διός εμποιεί φόβον και έκπληξιν (Δ167). Αλλά χρησιμεύει και εις υπεράσπισιν (Σ204, Φ400, Ω20). Μεταχειρίζεται δε αυτήν και η Αθηνά (Β448, Ε738, χ297) και ενίοτε ο Απόλλων (Ο308). Είνε το σύμβολον της θυέλλης και καταιγίδος. (Παράγεται είτε εκ του αίξ και σημ. δέρμα αιγός, διότι ως τοιαύτα εικονικώς εφαντάζοντο τα σκοτεινά νέφη, είτε εκ του άιξ= καταιγίς, αμφοτέρων εκ του αϊσσω παραγομένων)." Από τούτη την αιγίδα- ασπίδα του Διός προέρχεται κι η τόσο γνωστή μας έκφραση: "υπό την αιγίδα", κοινώς "υπό την προστασία"...

 
Αλλά κι η καταιγίδα έχει κοινή ρίζα, καθώς ετυμολογείται εκ του "κατά, κάτω + ἀϊσσω(=κινώ ορμητικώς), εκ της σειομένης αιγίδος του Διός" (Άννα Τζιροπούλου,"Ο εν τη λέξει λόγος"), του θεού των Κεραυνών...

Όλα αυτά, και πολλά άλλα, σχετικά με την αίγα.. κοινώς τη γίδα ή κατσίκα..
Κι ας έρθουμε στα κατσικάκια!..
Από τα πιο όμορφα νεογέννητα ζωάκια είναι και τα κατσικάκια. Μοναχά λίγη ώρα αφότου γεννηθούν κι αφού η μάνα τους τα πλύνει με στοργή κι αρχίσει να τα θηλάζει, στέκονται στα δυο τους ποδαράκια, αστραφτερά και χαριτωμένα, έτοιμα να διεκδικήσουν τη ζωή. Δεν το φαντάζεται κανείς, αν δεν το δει, ότι μόλις κάποια λεπτά νωρίτερα ήταν σα μικρά μουσκεμένα και ματωμένα κουβαράκια.. Όλα αυτά, αν δεν προκύψει κάποιο πρόβλημα, κάποια αντιξοότητα, που να χαλάσει τη ροή των φυσικών τούτων διαδικασιών.

 

 

Το πρώτο νεογέννητο κατσικάκι που αντίκρισα, δυστυχώς, είχε παραμείνει κοκκαλωμένο κι άπλυτο κουβαράκι σε μια γωνιά του στάβλου. Σε τέτοια χάλια που νομίσαμε πως είναι νεκρό. Και τί έκπληξη, μόλις το σηκώσαμε στα χέρια, ένα πεισματικό ξεψυχισμένο "μπεεεε" που έβγαλε με όσες λιγοστές δυνάμεις του απομείναν, για να μας ειδοποιήσει πως, ναι, ακόμη παλεύει να διεκδικήσει το δώρο της ζωής. Με μια φωνή αναφωνήσαμε "Ζει!" και καταφέρνοντας να βρούμε τη μάνα του, παλεύαμε να του στάξουμε δυο σταγόνες γάλα στο στοματάκι του να ζεσταθεί. Στάθηκε αδύνατον κι ούτε μπορώ να περιγράψω την αγωνία μου, μέχρι να το βάλουμε στο σπίτι, δίπλα στο τζάκι, τρέμοντας μην δεν προλάβουμε και ξεψυχίσει στα χέρια μου, τουλάχιστον να του ζεστάνουμε το κυριολεκτικά παγωμένο του κορμί! Παρέα και το δίδυμο αδερφάκι του, που ήταν βέβαια, σε καλύτερη κατάσταση, αλλά όχι κι εκτός κινδύνου.
Τέσσερις ώρες το έτριβα με πανιά, με ζεστό νερό, ακόμη και με οινόπνευμα προκειμένου λίγο να ζεσταθεί, να κυκλοφορήσει το αίμα, λίγο να καταφέρει να κουνήσει το κεφαλάκι του. Με το βυζογυάλι παλεύαμε κάπως να το ταϊσουμε, μα εκεινού ακόμα και το στοματάκι του ήταν κρυσταλλωμένο! Κι όμως τα κατάφερε! Κόντρα σε όλες τις ενδείξεις, είχα πιστέψει πως θα σωθεί.. κόντρα σε όλες τις ενδείξεις κατάφερε να γαντζωθεί απ'τη ζωή και σήμερα είναι ένα πανέμορφο, ζωηρό και παχουλό κατσικάκι ίσαμε δυο μηνών, που όποτε με βλέπει έρχεται τρέχοντας κοντά μου να μου πιπιλίσει τα δάχτυλα!.. η Ελπινίκη, η Ελπίδα κι η Νίκη! Η Ελπινίκη κι Μπάμπης (Χαράλαμπος) το αδερφάκι της που με το βέλασμά του μας ειδοποίησε πως είχαμε πρώιμα γεννητούρια κι έτσι προλάβαμε να τα σώσουμε. Ο Μπάμπης ο μικρός τραγάκος, που, φυσικά, προορίζεται για "αρχηγός"!

χμ και μιας και λέμε τράγος.. "εκ του τρώγω: "πολυφάγον γαρ το ζώων, αλλά και τραχύ δέρμα έχει"", όπου το τρώγω "χρησιμοποιείται επί καρπών, και γενικώς επί σκληρών τροφών (τραγανών) και τραγημάτων" (ξηρών καρπών). Από τον τράγο και η τραγωδία, καθώς ετυμολογείται εκ των τράγος και ωδή, αφού "τα πρώτα χορικά άσματα από τα οποία εγεννήθη η κλασική τραγωδία, εψάλλοντο από μεταμφιεσμένους εις τράγους ακολούθους του Πανός και του Διονύσου". (Άννα Τζιροπούλου, "Ο εν τη λέξει λόγος").
Αλλά λέγονται και ερίφια, καθώς έριφος είναι η μικρή αίγα, "παρά το έαρ + φω=φαίνω", επειδή συνήθως μας φανερώνονται (γεννιούνται) όταν μπαίνει η άνοιξη...

Ας καλωσορίσουμε την Άνοιξη, λοιπόν...